పత్రికా స్వేచ్ఛకు పెనుముప్పు
సంకెళ్లలో ప్రజాస్వామ్య నాలుగో స్తంభం
ప్రజాస్వామ్యానికి పట్టుకొమ్మలుగా భావించే పత్రికా స్వేచ్ఛా విలువలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా కనుమరుగవుతున్నాయి. ముఖ్యంగా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్య దేశమైన భారత్లోనూ, అతి పురాతన ప్రజాస్వామ్యమైన అమెరికాలోనూ మీడియా గొంతు నొక్కబడుతుండటం గమనార్హం. ఇటీవల విడుదలైన ‘ప్రపంచ పత్రికా స్వేచ్ఛా సూచీ 2026’ ఈ ఆందోళనకరమైన వాస్తవాలను కళ్లకు కట్టింది.
పాతాళానికి భారత్ ర్యాంకు
ప్రపంచవ్యాప్తంగా 180 దేశాలలో పత్రికా స్వేచ్ఛను అంచనా వేసే ‘రిపోర్టర్స్ వితౌట్ బోర్డర్స్’ (RSF) నివేదిక ప్రకారం, భారత్ ఈ ఏడాది 157వ స్థానానికి పడిపోయింది. 2025లో 151వ స్థానంలో ఉన్న దేశం, కేవలం ఏడాది కాలంలోనే ఆరు స్థానాలు దిగజారడం భారత ప్రజాస్వామ్య ఆరోగ్యానికి ప్రమాద సూచిక. ఐదు ప్రధాన ప్రమాణాల ఆధారంగా (ఆర్థిక, చట్టపరమైన, భద్రత, రాజకీయ, సామాజిక) రూపొందించిన ఈ జాబితాలో భారత్ ఇప్పుడు ‘అత్యంత తీవ్రమైన’ కేటగిరీలోకి చేరిపోయింది.
పొరుగు దేశాల కంటే వెనుకబాటు
అభివృద్ధిలో దూసుకుపోతున్నామని చెప్పుకుంటున్న భారత్, పత్రికా స్వేచ్ఛ విషయంలో మాత్రం తన పొరుగు దేశాల కంటే వెనుకబడి ఉండటం విచారకరం.
* నేపాల్ (87), భూటాన్ (150), బంగ్లాదేశ్ (152), పాకిస్థాన్ (153) వంటి దేశాలు భారత్ కంటే మెరుగైన ర్యాంకుల్లో ఉన్నాయి.
* మరోవైపు నార్వే, నెదర్లాండ్స్, ఎస్టోనియాలు మొదటి మూడు స్థానాల్లో నిలిచి ఆదర్శంగా నిలుస్తున్నాయి.
అణచివేత ధోరణి – చట్టం ఆయుధంగా..
భారత్లో స్వతంత్ర మీడియాపై న్యాయపరమైన వేధింపులు పెరిగాయని నివేదిక స్పష్టం చేస్తోంది. పరువు నష్టం కేసులు, జాతీయ భద్రతా చట్టాల పేరుతో జర్నలిస్టులను ఇబ్బందులకు గురిచేయడం, మీడియా సంస్థల యాజమాన్యం కొద్దిమంది పారిశ్రామికవేత్తల చేతుల్లో కేంద్రీకృతం కావడం వంటివి మీడియా స్వతంత్రతను దెబ్బతీస్తున్నాయి. గొంతు విప్పే జర్నలిస్టులపై క్రిమినల్ కేసులు బనాయించడం ద్వారా వారిని భయాందోళనలకు గురిచేసే ధోరణి పెరిగింది.
అమెరికాలోనూ అదే దారి
భారత్లోనే కాదు, అమెరికాలోనూ ఇదే పరిస్థితి కనిపిస్తోంది. ట్రంప్ రెండోసారి బాధ్యతలు చేపట్టిన తర్వాత మీడియాపై కఠిన నియంత్రణ ధోరణిని అవలంబిస్తున్నారనే విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. ఫలితంగా అమెరికా ర్యాంకు ఏడు స్థానాలు దిగజారి 64వ స్థానానికి చేరింది. అగ్రరాజ్యంలోనూ పత్రికా స్వేచ్ఛ ప్రమాదంలో పడటం ప్రపంచవ్యాప్త మీడియా స్వేచ్ఛ క్షీణతకు అద్దం పడుతోంది.
మీడియా అనేది కేవలం సమాచారాన్ని అందించే సాధనం మాత్రమే కాదు, అది అధికారంలో ఉన్నవారిని ప్రశ్నించే ప్రజాస్వామ్య ఆయుధం. పత్రికా స్వేచ్ఛ క్షీణించడం అంటే ప్రజాస్వామ్య పునాదులు బలహీనపడటమే. ప్రభుత్వంపై వచ్చే విమర్శలను దేశంపై దాడిగా భావించకుండా, వాస్తవాలను ప్రతిబింబించే పత్రికలకు రక్షణ కల్పించినప్పుడే నిజమైన అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. అంతర్జాతీయ సూచీలను కొట్టిపారేయడం కంటే, ఆ దిశగా ఆత్మవిమర్శ చేసుకోవడం నేటి అవసరం.
